Các huyệt vùng lưng: Vị trí, tác dụng và cách bấm huyệt

Các huyệt vùng lưng trên

Vùng lưng trên tập trung nhiều huyệt đạo dọc cột sống cổ, ngực và hai bên bả vai. Trong y học cổ truyền, các huyệt tại đây không chỉ được sử dụng trong phương pháp xoa bóp, bấm huyệt mà còn có mối liên hệ với hệ thống kinh lạc và tạng phủ. Mỗi huyệt có đặc điểm, công dụng truyền thống và vị trí riêng, được xác định dựa trên các mốc giải phẫu và đơn vị đo thốn.

Lưu ý: Thốn là đơn vị đo trong y học cổ truyền, được tính theo tỷ lệ cơ thể của mỗi người. Để dễ hình dung, 1 thốn thường được ước lượng bằng chiều rộng ngón tay cái của người được xác định huyệt, tại vị trí khớp giữa ngón tay.

Đại Chùy

Vị trí: Nằm ở vùng gáy, ngay dưới mỏm gai đốt sống cổ C7, tại đường giữa cơ thể. Có thể nhận biết mỏm gai C7 bằng cách cúi nhẹ đầu để phần xương nhô lên ở chân cổ rõ hơn.

Công dụng: Hỗ trợ giảm cảm giác căng cứng cổ vai gáy, đau mỏi vùng lưng trên, đau vùng cổ, đau cứng lưng,....

Cách bấm huyệt: Ngồi thẳng, thả lỏng vai và hơi cúi đầu. Dùng đầu ngón tay day nhẹ vùng mô mềm ngay dưới mỏm gai C7 trong khoảng 20 - 30 giây. Không ấn mạnh trực tiếp lên xương hoặc dùng lực đột ngột lên vùng cổ.

Huyệt Đại Chùy là huyệt vị số 14 thuộc Mạch Đốc, có vị trí quan trọng trong y học cổ truyền

Định Suyễn

Vị trí: Nằm ở hai bên đường giữa lưng trên, cách huyệt Đại Chùy khoảng 0,5 thốn theo phương ngang. Huyệt được xác định tại vùng cạnh cột sống cổ ngực.

Công dụng: Theo y học cổ truyền, huyệt Định Suyễn thường được sử dụng trong các phương pháp phối huyệt liên quan đến triệu chứng ho, thở khò khè và khó chịu ở đường hô hấp. Tuy nhiên, đây là ứng dụng theo lý luận truyền thống, không có nghĩa việc tự bấm huyệt có thể điều trị các triệu chứng hoặc bệnh lý hô hấp.

Cách bấm huyệt: Dùng đầu ngón tay day nhẹ từng bên trong khoảng 20 - 30 giây, giữ lực ổn định và không gây đau. Nếu xuất hiện khó thở, không tiếp tục bấm huyệt mà cần được đánh giá y tế kịp thời.

Huyệt Định Suyễn 

Phế Du

Vị trí: Nằm ở vùng lưng trên, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ 3 (T3), cách đường giữa lưng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Phế Du là huyệt Bối Du của tạng Phế, được y học cổ truyền sử dụng với mục đích điều hòa Phế khí. Huyệt thường được nhắc đến trong các bài phối huyệt liên quan đến chức năng hô hấp theo lý luận Đông y.

Cách bấm huyệt: Ngồi thoải mái, thả lỏng hai vai. Dùng ngón cái day tròn nhẹ trên phần cơ cạnh cột sống tại vị trí huyệt, mỗi bên khoảng 20 - 30 giây. 

Huyệt Phế Du 

Quyết Âm Du

Vị trí: Nằm ở vùng lưng trên, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ 4 (T4), cách đường giữa lưng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Bấm huyệt Quyết Âm Du được sử dụng hỗ trợ chăm sóc cảm giác đau mỏi lưng trên và căng tức vùng ngực.

Cách bấm huyệt: Dùng đầu ngón cái day nhẹ vùng cơ cạnh cột sống tại vị trí huyệt, mỗi bên 20 - 30 giây. Giữ nhịp ấn đều, không dùng lực mạnh.

 

Huyệt Quyết Âm Du huyệt thứ 14 của kinh Bàng Quang

Tâm Du

Vị trí: Huyệt nằm ở vùng lưng trên, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ 5 (T5), cách đường giữa lưng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Tâm Du thường được sử dụng trong các liệu pháp bấm huyệt truyền thống nhằm hỗ trợ thư giãn, giảm căng cứng vùng lưng trên.

Cách bấm huyệt: Dùng đầu ngón tay day tròn nhẹ trong khoảng 20 - 30 giây mỗi bên, sau đó thả lỏng. 

Huyệt Tâm Du 

Cách Du

Vị trí: Huyệt nằm ở vùng lưng trên, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ 7 (T7), cách đường giữa lưng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Trong y học cổ truyền, huyệt Cách Du thường được sử dụng trong các phương pháp xoa bóp, bấm huyệt nhằm hỗ trợ làm dịu cảm giác căng mỏi vùng lưng trên, đặc biệt ở khu vực gần bờ dưới xương bả vai và vùng liên sườn.

Cách bấm huyệt: Dùng đầu ngón cái day nhẹ trên phần cơ cạnh cột sống trong 20 - 30 giây mỗi bên. Tránh ấn trực tiếp vào xương sườn, đặc biệt khi vùng ngực lưng đang đau hoặc có chấn thương.

Huyệt cách du 

Các huyệt vùng lưng giữa

Các huyệt vùng lưng giữa phân bố dọc hai bên cột sống ngực, từ khu vực dưới bả vai đến gần thắt lưng. Trong y học cổ truyền, khu vực này có nhiều huyệt Bối Du gắn với các tạng phủ như Can, Đởm, Tỳ và Vị. Ngoài việc được sử dụng trong xoa bóp vùng lưng, mỗi huyệt còn có những ứng dụng riêng theo lý luận kinh lạc truyền thống.

Can Du

Vị trí: Nằm ở vùng lưng giữa, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ 9 (T9), cách đường giữa lưng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Bấm huyệt Can Du hỗ trợ giảm đau mỏi lưng giữa và căng tức vùng hông sườn. 

Cách bấm huyệt: Giữ tư thế ngồi hoặc nằm thoải mái. Dùng đầu ngón tay day tròn nhẹ trên mô mềm ở vị trí huyệt khoảng 20 - 30 giây mỗi bên. 

Huyệt Can Du là huyệt vị thứ 18 thuộc kinh Bàng Quang và là huyệt Bối Du của tạng Can

Đởm Du

Vị trí: Huyệt nằm ở vùng lưng giữa, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ 10 (T10), cách đường giữa lưng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Bấm huyệt Đởm Du hỗ trợ chăm sóc đau mỏi lưng giữa và cảm giác căng tức vùng hông sườn. 

Cách bấm huyệt: Dùng ngón cái đặt lên vùng cơ cạnh cột sống, day nhẹ theo chuyển động tròn trong 20 - 30 giây. Thực hiện lần lượt hai bên.

Huyệt Đởm Du

Tỳ Du

Vị trí: Huyệt nằm ở vùng lưng giữa, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống ngực thứ 11 (T11), cách đường giữa lưng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Theo y học cổ truyền, Tỳ Du là huyệt Bối Du của tạng Tỳ, gắn với chức năng vận hóa thức ăn và chất dinh dưỡng trong lý luận Đông y. Huyệt thường được sử dụng trong các bài phối huyệt liên quan đến tình trạng ăn uống kém, đầy bụng và mệt mỏi. 

Cách bấm huyệt: Dùng đầu ngón cái ấn nhẹ, day tròn đều khoảng 20 - 30 giây mỗi bên. 

Huyệt Tỳ Du là một huyệt vị quan trọng trong Đông y, thuộc kinh Bàng Quang

Vị Du

Vị trí: Huyệt Vị Du nằm ở hai bên cột sống, ngang vùng chuyển tiếp giữa đốt sống ngực T12 và đốt sống thắt lưng L1, cách đường giữa khoảng 1,5 thốn mỗi bên.

Công dụng: Vị Du là huyệt Bối Du của tạng Vị, thường được nhắc đến với tác dụng hòa Vị, giáng nghịch theo y học cổ truyền. Huyệt xuất hiện trong các phương pháp phối huyệt dành cho người có biểu hiện đầy tức vùng thượng vị, buồn nôn hoặc khó chịu sau khi ăn.

Cách bấm huyệt: Nằm sấp hoặc ngồi hơi cúi người về phía trước, thả lỏng lưng. Nhờ người hỗ trợ day nhẹ vùng cơ cạnh cột sống tại vị trí huyệt trong 20 - 30 giây mỗi bên. 

Huyệt Vị Du có nguồn gốc từ Thiên Kinh Mạch, là huyệt vị thứ 21 của kinh Bàng Quang

Các huyệt vùng thắt lưng và cùng

Vùng thắt lưng và cùng nằm ở phần lưng dưới, chịu nhiều áp lực khi đứng, ngồi lâu hoặc mang vác vật nặng. Những huyệt tại đây thường được sử dụng trong các phương pháp xoa bóp, bấm huyệt truyền thống nhằm hỗ trợ giảm cảm giác căng cơ và đau mỏi. 
 

Thận Du

Vị trí: Huyệt nằm ở vùng thắt lưng, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 2 (L2), cách đường giữa cột sống khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Huyệt Thận Du thường được sử dụng trong y học cổ truyền nhằm hỗ trợ giảm cảm giác đau mỏi thắt lưng và căng cơ lưng dưới. 

Cách bấm huyệt: Nằm sấp, thả lỏng hai bên hông. Dùng ngón cái day nhẹ vùng cơ cạnh cột sống trong 20 - 30 giây mỗi bên. 

Huyệt Thận Du là một trong những huyệt vị thuộc kinh Túc Thái Dương Bàng Quang

Chí Thất

Vị trí: Nằm ở vùng thắt lưng, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 2 (L2), cách đường giữa lưng khoảng 3 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Trong y học cổ truyền, huyệt Chí Thất có mối liên hệ với tạng Thận, thường được nhắc đến với công dụng bổ Thận, ích tinh và điều hòa tiểu tiện. Huyệt cũng xuất hiện trong các phương pháp phối huyệt dành cho tình trạng đau mỏi thắt lưng.

Cách bấm huyệt: Dùng đầu ngón tay day tròn nhẹ khoảng 20 - 30 giây mỗi bên. 

Mệnh Môn

Vị trí: Huyệt Mệnh Môn nằm trên đường giữa lưng, tại vùng giữa hai đốt sống thắt lưng L2 - L3.

Công dụng: Huyệt Mệnh Môn hỗ trợ giảm tình trạng đau mỏi thắt lưng và cảm giác lạnh vùng lưng dưới. 

Cách bấm huyệt: Nằm sấp trên bề mặt phẳng, thả lỏng lưng. Dùng đầu ngón tay day nhẹ vùng mô mềm tại vị trí huyệt trong khoảng 20 giây, không ấn mạnh trực tiếp lên mỏm gai đốt sống. 

Huyệt Mệnh Môn

Đại Trường Du

Vị trí: Nằm ở vùng thắt lưng, ngang mức dưới mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 4 (L4), cách đường giữa lưng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Đại Trường Du thường được nhắc đến trong các liệu pháp truyền thống nhằm hỗ trợ giảm đau mỏi thắt lưng và căng cơ vùng hông.

Cách bấm huyệt: Nằm sấp hoặc ngồi hơi cúi người để thư giãn vùng thắt lưng. Dùng ngón cái day nhẹ trên mô mềm tại vị trí huyệt trong khoảng 20 - 30 giây mỗi bên. 

Huyệt Đại Trường Du 

Tiểu Trường Du

Vị trí: Nằm ở vùng xương cùng phía dưới thắt lưng, ngang mức lỗ cùng sau thứ nhất (S1), cách đường giữa xương cùng khoảng 1,5 thốn về mỗi bên.

Công dụng: Theo y học cổ truyền, huyệt Tiểu Trường Du được sử dụng trong một số liệu pháp hỗ trợ giảm đau mỏi vùng thắt lưng và khó chịu quanh khớp cùng chậu. Bấm huyệt không thay thế việc thăm khám hoặc hỗ trợ các vấn đề tiêu hóa, tiết niệu.

Cách bấm huyệt: Nằm sấp và thả lỏng vùng hông. Dùng đầu ngón tay day nhẹ trên phần mô mềm hai bên xương cùng trong 20 - 30 giây mỗi bên. 

Bấm huyệt Tiểu Trường Du

Bàng Quang Du

Vị trí: Huyệt Bàng Quang Du nằm ở hai bên vùng xương cùng, ngang mốc S2 - S3, cách đường giữa khoảng 1,5 thốn mỗi bên.

Công dụng: Hỗ trợ giảm căng tức vùng lưng dưới và khó chịu quanh khớp cùng chậu. 

Cách bấm huyệt: Nằm sấp trên bề mặt phẳng, dùng đầu ngón tay day nhẹ vùng mô mềm tại vị trí huyệt khoảng 20 - 30 giây mỗi bên. 

Huyệt Bàng Quang Du 

Những ai không nên tự ý bấm huyệt vùng lưng?

Bấm huyệt vùng lưng có thể giúp thư giãn cơ, giảm cảm giác đau mỏi nhưng không phù hợp với tất cả mọi người. Những trường hợp sau không nên tự ý bấm huyệt vùng lưng:

Những người bị tổn thương xương khớp nặng, phụ nữ mang thai cần hết sức thận trọng khi tự ý bấm huyệt vùng lưng

• Phụ nữ mang thai nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi bấm huyệt, đặc biệt ở vùng thắt lưng và xương cùng.

• Người bị loãng xương hoặc mắc bệnh lý cột sống cần tránh day ấn mạnh vì có thể làm tăng nguy cơ chấn thương.

• Người đang dùng thuốc chống đông hoặc bị rối loạn đông máu cần thận trọng do nguy cơ bầm tím, chảy máu dưới da.

• Người có vết thương hở, sưng viêm, nhiễm trùng hoặc mất cảm giác da không nên bấm huyệt trực tiếp lên vùng bị ảnh hưởng.

• Người vừa phẫu thuật hoặc gặp chấn thương chỉ nên massage khi được nhân viên y tế cho phép.

• Người bị đau lưng dữ dội hoặc kéo dài không rõ nguyên nhân nên đi khám trước khi tự bấm huyệt.

• Người bị đau lưng kèm yếu chân, tê vùng sinh dục, quanh hậu môn, bí tiểu hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện cần được cấp cứu ngay, không tự bấm huyệt.

Có nên dùng máy massage để tác động lên các huyệt vùng lưng?

Bên cạnh phương pháp bấm huyệt truyền thống, sử dụng máy massage lưng cũng là một lựa chọn phù hợp để thư giãn cơ bắp tại nhà. Các thiết bị này thường sử dụng chuyển động rung, nhào bóp, con lăn hoặc chườm ấm để tác động lên vùng cơ lưng, giúp làm dịu cảm giác căng cứng, nhức mỏi sau khi ngồi làm việc lâu, vận động nhiều hoặc duy trì một tư thế trong thời gian dài.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa massage cơ lưng và bấm huyệt. Máy massage thường tác động lên một vùng cơ nhất định thông qua các chuyển động được thiết lập sẵn, thay vì xác định và day ấn chính xác từng huyệt đạo. Vì vậy, thiết bị phù hợp với nhu cầu thư giãn, chăm sóc cơ bắp hằng ngày nhưng không thay thế kỹ thuật bấm huyệt của người có chuyên môn.

Khi sử dụng máy massage tại nhà, bạn nên bắt đầu với mức cường độ nhẹ, sau đó điều chỉnh theo cảm giác và hướng dẫn của nhà sản xuất. Với những thiết bị massage cầm tay, nên tập trung vào phần cơ hai bên cột sống, tránh tác động trực tiếp lên xương sống, các vùng xương nhô cao hoặc vị trí đang bị sưng đau, chấn thương. Không nên tăng lực massage quá mạnh hoặc kéo dài thời gian sử dụng với mục đích tăng hiệu quả.

Đặc biệt, nếu thường xuyên bị đau lưng kéo dài, tê lan xuống chân hoặc có bệnh lý về cột sống, bạn không nên tự sử dụng máy massage để xử lý triệu chứng. Thay vào đó, hãy thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp chăm sóc phù hợp.

Bạn có thể dùng máy massage để hỗ trợ thư giãn cơ bắp, làm dịu cảm giác căng mỏi

Bấm huyệt vùng lưng cần được thực hiện đúng cách và phù hợp với thể trạng của từng người. Không nên cố gắng day ấn mạnh hoặc tự xử lý những cơn đau kéo dài bằng phương pháp này. KATA Tech hy vọng những thông tin được chia sẻ sẽ giúp bạn có thêm kiến thức để chăm sóc cơ thể an toàn và hợp lý hơn.

Lưu ý: Thông tin về vị trí, công dụng và cách bấm huyệt trong bài chỉ mang tính tham khảo theo y học cổ truyền, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.